Van biologie naar natuurwetenschappen in de eerste graad van de A-stroom?

 

1      Wat vooraf ging

In juni 2006 heeft minister Vandenbroucke peilproeven laten uitvoeren om o.a. na te gaan of de eindtermen natuurwetenschappen/biologie worden bereikt bij de leerlingen van het tweede leerjaar van de eerste graad, welke eindtermen goed zitten en welke ondermaats scoren.
Deze eindtermen zijn sinds 1997 ingevoerd en behandelen enkel biologische onderwerpen.

De eerder tegenvallende resultaten van deze peilproeven zijn bij het bekendmaken uitgebreid in het nieuws geweest en waren aanleiding voor een consultatie- en conferentieronde.

Percentage leerlingen dat de eindtermen haalt per toets (uit brochure resultaten peilproeven)

 

De respectievelijke verslagen van de resultaten van de peilproeven, de open conferentie en de aanbevelingen van de externe deskundigen zijn via verschillende brochures aan de scholen verspreid. Meer informatie kun je nalezen in de betrokken brochures van Entititeit Curriculum en in digitale versie op hun webstek of in de bijlage 13.

 

 

 

 

2      Ontwikkelcommissie eindtermen natuurwetenschappen

Van december 2007 tot april 2008 heeft een ontwikkelcommissie zich gebogen over het actualiseren van de eindtermen Natuurwetenschappen. Terzelfder tijd zijn ook de eindtermen ‘Wereldoriëntatie – domein Natuur’ voor het basisonderwijs opnieuw bekeken. Eén van de bedoelingen was het onderling afstemmen van beide reeksen eindtermen.

Van meet af aan is daar geopteerd voor een verruiming van biologie naar natuurwetenschappen, weliswaar zonder uitbreiding van het aantal lesuren. Als belangrijkste argumenten voor de verruiming verwijst men o.a. naar het vak wereldoriëntatie in het basisonderwijs waar naast levende natuur ook ‘niet-levende’ natuur aan bod komt. In de ons omringende landen beperkt het verplicht curriculum zich ook niet alleen tot biologie en bovendien benadrukt een Europese aanbeveling[1] over ‘sleutelcompetenties en levenslang leren’ een ruime wetenschappelijke basisvorming. Door kennis te maken met de verschillende disciplines binnen natuurwetenschappen in de eerste graad hoopt men ook te bereiken dat de leerlingen beter geïnformeerd zullen zijn voor hun keuze van een studierichting in de tweede graad.

De nieuwe lijst bevat voorlopig 26 eindtermen. Ze zijn inhoudelijk geordend rond systemen (met organismen als levende systemen en ecosystemen), materie, energie en interacties. Daarnaast zijn ook expliciet een aantal eindtermen opgenomen die verwijzen naar de wetenschappelijke methode.

Deze eindtermenlijst is ondertussen voorgelegd aan een resonansgroep van leraren uit de eerste graad en ter advies ingediend bij de VLOR. Na dit advies kan de lijst nog aangepast worden. Dat is dan ook de reden waarom we ze op dit moment nog niet kunnen vrijgeven.
Als alles goed verloopt, bekrachtigt het Vlaamse Parlement de eindtermen in het voorjaar van 2009.  

De implementatie van deze eindtermen in de lessen natuurwetenschappen is voorzien voor september 2010, met het invoeren van de aangepaste leerplannen.

 

 

3      Visie van VVKSO

Binnen het VVKSO  is door de coördinatiecommissie natuurwetenschappen een coherente en gedragen visie op natuurwetenschappelijke vorming voorbereid. Hierbij is rekening gehouden met de huidige visie op leren in de eerste graad en de resultaten van de peilproeven. Deze visie is via een mededeling aan de directies bezorgd en kun je in bijlage 14 vinden.

Er is gekozen om de levende natuur als uitgangspunt voor natuurwetenschappen te behouden maar een ondersteunende verruiming naar niet-levende natuur toe te laten. Bovendien kiezen we voor een brede wetenschappelijke vorming, met aandacht voor het experiment en de bijhorende wetenschappelijke methode. Dit is als basis en als opstap naar de tweede graad belangrijk.

De vormende lijn voor natuurwetenschappen van basisonderwijs over eerste graad A-stroom naar tweede en derde graad aso, tso, kso is hieronder schematisch voorgesteld.

 

Basisonderwijs	Wereldoriëntatie: exemplarisch Basisinzichten ontwikkelen over natuurverschijnselen
Eerste graad (A-stroom)	Natuurwetenschappelijke vorming Wetenschappelijke methode: experiment, waarneming, besluitvorming Natuurwetenschappelijke vorming waarbij de levende natuur centraal staat maar waarbij ook noodzakelijke aspecten van de niet-levende natuur aan bod komen. Beperkt begrippenkader Geen formuletaal (tenzij exemplarisch) Contextuele benadering (conceptuele structuur op de achtergrond)
Tweede graad	Natuurwetenschappen Wetenschap voor de burger In sommige richtingen van het tso en het kso Basisbegrippen aanbrengen Contextuele benadering (conceptuele structuur op de achtergrond)	Biologie/ Chemie/ Fysica Wetenschap voor de burger, wetenschapper, technicus, … In sommige richtingen van het tso en in alle richtingen van het aso Basisbegrippen aanbrengen Conceptuele structuur op de voorgrond (contexten op de achtergrond)
Derde graad	Natuurwetenschappen: Wetenschap voor de burger In sommige richtingen van aso, tso en kso Contextuele benadering		Biologie/Chemie/Fysica Wetenschap voor de wetenschapper, technicus, … In sommige richtingen van tso en aso Basisbegrippen aanbrengen en verder uitdiepen. Conceptuele structuur (contexten op de achtergrond).

 

 

4      Een nieuw leerplan Natuurwetenschappen

Vanaf september 2008 start een nieuw samengestelde leerplancommissie met het uitschrijven van een nieuw leerplan. Deze leerplancommissie is samengesteld uit leraren van de eerste graad en leden van de coördinatiecommissie natuurwetenschappen aangevuld met een vertegenwoordiger van de lerarenopleiding.
Het is de bedoeling dat rekening om een realistisch en haalbaar leerplan te schrijven dat rekening houdt met de geactualiseerde eindtermen en de hoger beschreven visie.

Na het afronden van het leerplanwerk, tegen het einde van het schooljaar 2008-2009, zul je het leerplan op de website van het VVKSO kunnen bestuderen (onder de rubriek publicaties à leerplannen). Er rest dan nog ruim een jaar om de invoering ervan goed voor te bereiden via bv. informatierondes en nascholingen. Op die manier krijgen de uitgeverijen ook de kans om hun handboeken en werkboeken aan te passen. Voor concrete data van nascholingen is het nu nog te vroeg maar er zijn alvast middelen voor uitgetrokken door de overheid. Via de DPB-berichten zal je zeker op de hoogte gehouden worden.

 

 

5      Tijdspad

	Schooljaar 2007-2008	Schooljaar 2008-2009		Schooljaar 2009-2010	Schooljaar 2010-2011
Eindtermen	Ontwikkelen ET (Entiteit Curriculum)
Leerplan		Ontwikkelen leerplan
Begeleiders, Uitgeverijen, Nascholing, Leraren			Ontwikkelen lesmateriaal Nascholing leraren eerste graad
Introductie leerplan					Introductie nieuw leerplan in de klas

 

 

6      Gevolgen voor de tweede en derde graad

Mogelijk heeft het verruimen van de eindtermen biologie naar natuurwetenschappen gevolgen voor de eindtermen en de leerplannen van de tweede graad aso. Het behoorde niet tot de opdracht van de ontwikkelcommissie om deze eindtermen te evalueren maar ze kon wel aanbevelingen doen hieromtrent. Vermoedelijk zullen er in de tweede graad o.a. eindtermen geschreven worden i.v.m. optica. Dit zal echter geen grote impact hebben op de bestaande leerplannen vermits optica steeds is opgenomen in onze leerplannen fysica en natuurwetenschappen.

Het zou niet de bedoeling zijn om ook aanpassingen te doen aan de vakgebonden eindtermen voor de derde graad aso.

Of er ook een aanpassing komt aan de eindtermen natuurwetenschappen voor 2de graad kso en tso, is voorlopig niet bekend.

 

 

7      En de B-stroom?

Een beperkte commissie heeft zich ondertussen ook gebogen over een actualisatie van de ontwikkelingsdoelen Natuurwetenschappen voor de eerste graad B-stroom. Vanaf september werkt een aparte leerplancommissie ook hier een nieuw leerplan uit. Het leerplan zal, net als voor de A-stroom, ruim een jaar vóór de invoering ervan ter beschikking zijn, zodat de invoering ervan goed kan voorbereid worden.

Meer informatie zal vermoedelijk in de loop van het schooljaar volgen.