|
|
DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST
BRUGGE
Baron Ruzettelaan 435
• 8310 Assebroek
tel. (050) 37
26 75 • fax:
(050) 35 45 08 • e-mail:
|
|
Documenten van de leraar |
Tijdens je opleiding tot leraar werd
je geïnformeerd over o.a. de leerplannen die voor je vak bestaan, het belang
van een jaarplan en een goede lesvoorbereiding. De pedagogisch begeleiders van
het diocees Brugge wensen je als leraar in het secundair onderwijs te ondersteunen
bij het opmaken en werken met belangrijke documenten die voor de lesvoorbereiding
noodzakelijk zijn.
Het Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair
Onderwijs (VVKSO) heeft in de voorbije jaren vijf Algemene Pedagogische Reglementeringen (APR) (1) uitgewerkt en ter
beschikking gesteld van de scholen en de leraren. In de 'DOCUMENTEN BIJ DE
LESVOORBEREIDING' (Algemene Pedagogische Reglementering nr.5, 21 februari 2007) wordt een minimaal
referentiekader geschetst voor de documenten die een leraar bij de lesvoorbereiding
nodig heeft. Op basis van deze APR 5 heeft de Pedagogische Begeleidingsdienst
van het bisdom Brugge een eigen visietekst uitgewerkt. Pedagogisch begeleiders kunnen bij hun bezoek
aan de school deze documenten met de leraren
bespreken.
______________________________________________________________
(1)
APR nr 1 : Het persoonlijk werk van de leerling
(Mededelingen VVKSO 2005-06-05)
APR nr 2 : Het pedagogisch dossier van de leerling
(Mededelingen VVKSO 2008-04-10)
APR nr 3 : De delibererende klassenraad op het
einde van het schooljaar (Mededelingen
VVKSO 2009-06-04)
APR nr 4 : Het goed gebruik van de schooltijd (Mededelingen VVKSO 2009-04-28)
APR nr 5 : Documenten bij de lesvoorbereiding
(Mededelingen VVKSO 2007-02-21)
Deze documenten vind je integraal in de elektronische
mededelingen van het VVKSO: http://www.vvkso.be:
à publicaties à
mededelingen (alle scholen
hebben een beveiligde toegangscode gekregen).
1 LEERPLAN
'Het leerplan is het uitgangspunt voor het werk van
de leraar/leraren/vakgroep. Het ligt aan de basis van de lesvoorbereiding’ (APR
5, p. 2)
-
Je werkt met de meest recente leerplannen van de vakken
die je onderwijst. Leerplannen worden goedgekeurd door de onderwijsinspectie en
moeten dus gevolgd worden.
-
De school is op de hoogte van de leerplannen die er moeten
worden
gebruikt.
Je kunt de leerplannen dan ook op de school waar je lesgeeft
opvragen. Je kunt ze zelf ook downloaden van de
VVKSO-website (à
publicaties à
leerplannen)
Een leerplan is meer dan de inhoud van de leerstof. Elk
leerplan bevat:
* de
beginsituatie;
* de algemene
doelstellingen en de leerplandoelstellingen;
* de
leerinhouden;
* de
pedagogisch-didactische wenken en didactische middelen;
* de
evaluatie;
* de minimale materiële
vereisten;
* een
bibliografie.
Raadpleeg
ook de lessentabellen van de studierichtingen waarin je lesgeeft.
2 JAARPLAN
'Een jaarplan is een document waarin de leraar/het
lerarenteam het leerplan vertaalt naar de concrete toepassing in een bepaald
schooljaar. Het biedt een overzicht van de leerplandoelstellingen, oordeelkundig
gespreid over het schooljaar.' (APR 5, p.4)
- Het
jaarplan is meer dan een administratief document of een kopie van de inhoudsopgave
van het leerboek. Het jaarplan is vooral een
werkplan; een hulpmiddel om op een planmatige wijze het onderwijs te
verzorgen voor een bepaalde groep leerlingen.
Het kan, mag en moet dus in de loop van het schooljaar bijgestuurd
worden.
Met de uitgewerkte jaarplannen en handleidingen zal
je dan ook kritisch moeten omspringen. Ze zijn immers niet geschreven voor jouw
specifieke leerlingengroep en jouw eigen schoolcultuur.
- Het
jaarplan heeft volgende functies:
* het
jaarplan geeft bij de start van het schooljaar een overzicht van de onderdelen
van het leerplan (leerinhouden) die je in een welbepaalde klas aan bod zal laten
komen;
* het
jaarplan schikt, ordent en verdeelt de onderdelen van het leerplan over het
gehele schooljaar en zorgt zo voor evenwicht in de onderdelen van het leerplan
of voorkomt al te sterke aandacht voor bepaalde onderdelen. Het is een steun
of controlemiddel voor jezelf om na te gaan of je de vooropgestelde leerstof
vlot kunt afhandelen.
* het
jaarplan houdt rekening met de leerlingengroep, het beschikbare aantal
lestijden, de concrete schoolkalender en afspraken die binnen de vakwerkgroep
zijn gemaakt.
Het concretiseert afspraken
vanuit de vakwerkgroep over de spreiding van de leerstof binnen een graadleerplan.
Het jaarplan mag en kan je daarom tijdens het schooljaar (geregeld)
bijsturen.
Leerplan
Aantal lestijden JAARPLAN Leerlingengroep
Schoolkalender Vakwerkgroep
* het jaarplan is nuttig en
noodzakelijk bij samenwerking en communicatie met:
- leraren met
hetzelfde vak in een bepaald leerjaar of graad,
- leraren van verschillende vakken binnen een bepaalde studierichting
- vakcollega’s van de andere graden,
- collega’s
van andere vakken,
- vakcollega’s uit andere scholen,
- directie,
- leerlingen,
- pedagogische begeleiding,
- inspectie.
- Op een jaarplan worden volgende rubrieken vermeld:
|
1 TIMING
(KALENDER / TIJDSPLANNING) bv. alle weken / periodes van het schooljaar met daarin
de vakanties en proefwerkperiodes 2 ONDERDELEN
VAN HET LEERPLAN: welke onderdelen van het leerplan (doelstellingen
en/of leerinhouden) uit het leerplan wil je in die week / periode
behandelen? Hoeveel tijd (lestijden) zal je besteden aan de verschillende
onderdelen van het leerplan? Ter informatie: een schooljaar telt tussen 25 en 30
volledige weken. Eén lesuur per week correspondeert met 25 tot 30 effectieve
lestijden per jaar, toetsen en overhoringen (behalve proefwerken)
inbegrepen. 3 TAKEN
(persoonlijk werk) en TOETSEN (evaluatiemomenten) die je in een
bepaalde week of periode zal geven. 4 OPMERKINGEN:
hierin kan je noteren of je het geplande kon afwerken en wanneer,
aanpakwijzen over te krappe of te ruime planning, ideeën voor bijsturing of
aandachtspunten naar het volgende schooljaar... Voor bepaalde vakken kan het noodzakelijk zijn om ook de
belangrijke WERKMIDDELEN (didactisch materieel) op te nemen
die voor een bepaalde leereenheid nodig zijn. bv. wandkaart,
overheadprojector, audio, video/DVD, pc,... Op elk jaarplan vermeld je bovenaan ook: klas, aantal
lestijden per week, referentie leerplan, referentie leermiddelen.
Aanduidingen van vakgebonden of vakover-schrijdende eindtermen
(ontwikkelingsdoelen) zijn niet verplicht, maar de school kan terzake
hierover een eigen beleid voeren. In elk geval promoot DPB Brugge geen formalisme
en extra taakbelasting. |
- Je stelt een jaarplan per
leerjaar en per vak op. Als je met een graadsleerplan zit, moet je binnen de
vakgroep afspraken maken welke leerinhoud in welk jaar gegeven wordt.
- Het
is echter niet nodig elk jaar een volledig nieuw jaarplan op te stellen. De jaarplannen
moeten wel bij het begin van het jaar geactualiseerd worden.
- Met
je vragen over het jaarplan kan je ook terecht bij de mentor-coach en/of vakmentor
in je school.
- De
diocesane pedagogische begeleiding legt geen modellen op. Diocesane begeleiders
kunnen bepaalde modellen voorstellen en suggesties geven over de uitwerking
ervan.
- Je
hebt de verschillende jaarplannen op school bij je of ze zijn raadpleegbaar in
de school.
- Er
wordt van jou als beginnend leraar geen perfect jaarplan geëist. De jaar
plannen
zullen groeien naarmate je meer vertrouwd bent met het nieuwe leerplan
en/of
de nieuwe leerlingengroep.
Aarzel niet om een collega met een parallelle
lesopdracht, je mentor of de vakgroep aan te spreken om je jaarplan in overleg
en in samenspraak op te maken.
Het vorderingsplan als mogelijkheid (zie verder punt 4).
3 SCHOOLAGENDA VAN DE LERAAR
- Je bezit als leraar een eigen
agenda.
Je
bewaart die gedurende minstens drie schooljaren.
- Je
agenda bevat daarom voor elk lesuur afzonderlijk: datum, lesuur en een
duidelijk omschreven lesonderwerp met verwijzing naar leerboek, werkboek of
notities. Dit geldt ook voor de oefeningen. Evaluatiemomenten en persoonlijk
werk van de leerling worden er in vermeld. Met betrekking tot het persoonlijk
werk van de leerling verwijzen we naar de nieuwe invulling van het begrip: het
staat voor alle leeractiviteiten die leerlingen zowel binnen als buiten de
school verrichten, individueel of in groep, op initiatief van de leraar of van
de leerlingen en proces- of productgericht.
- De
agenda kan per vak en per klas worden bijgehouden.
- Het vorderingsplan als mogelijkheid (zie verder punt 4)
4 VORDERINGSPLAN ALS
MOGELIJKHEID
Integratie van jaarplan
en schoolagenda tot één document.
Om te
registreren wanneer bepaalde leerstofonderdelen of vaardigheden zijn aangebracht
en/of ingeoefend kan het jaarplan een speciale kolom bevatten. Zo doet het
jaarplan ook dienst als vorderingsplan en kan het de schoolagenda van de leraar
vervangen. Zo kan de leraar beschikken over één werkdocument per klas. Wie parallelklassen
heeft, maakt dus gebruik van telkens één document per klas.
Een vorderingsplan kan je maar gebruiken als dit een beleidsoptie van de school is.
5 LESVOORBEREIDING
'In een rechtstreekse voorbereiding van een les of
lessenreeks worden de leerplandoelstellingen uit het leerplan met het oog op de
beschikbare tijd verder uitgewerkt voor de beoogde leerlingengroep.' (APR
nr.5, p. 6)
-
De lesvoorbereiding is een persoonlijk werkinstrument voor
eigen gebruik. Het is de neerslag van een reflectie op de realisatie van een
les of lessenreeks met het oog op eventuele bijsturing.
De leraar zal zijn voorbereidingen blijven bijwerken vanuit zijn ervaring. Hij
zal ze ook aan vernieuwingen aanpassen.
-
In de lesvoorbereiding (veelal de voorbereiding van een concrete
leereenheid of les) zoeken we
een antwoord op volgende vragen:
|
Wat wil ik in deze les of lessenreeks met de
leerlingen bereiken? = de
doelstellingen Welke leerinhouden, vaardigheden en attitudes
moeten de leerlingen verwerven? (bondig) Hoe breng ik de leerstof aan? = de
didactische werkvormen = de
leermiddelen = de
lesopbouw met aandacht voor de leeractiviteiten, momenten van zelfstandig leren, differentiatie Wat en hoe zal ik toetsen? = de
toetsvragen Welke taken of opdrachten zal ik geven? = persoonlijk
werk |
- De lesvoorbereiding is voor beginnende
leraren een belangrijk houvast, maar dat betekent niet dat ze teveel aandacht
moeten besteden aan het formele aspect ervan.
Een volledig uitgeschreven lesvoorbereiding maken is niet vol te
houden. Het gevaar bestaat dat de leraar
zichzelf een keurslijf oplegt.
Belangrijk is wel dat de leraar zicht krijgt op wat hij aan het doen is
in zijn les, zijn lesopbouw evalueert, aan zelfreflectie doet en feedback
krijgt over mogelijke aandachtspunten voor het volgende schooljaar.
september 2009
Rik Logghe
Hoofdbegeleider secundair
onderwijs
DPB Brugge