|
De "schreve" (de grens tussen West-Vlaanderen
en Frans-Vlaanderen) is geen etnische grens, maar
een staatkundige grens. Niet verschillen tussen
mensen, maar tegengestelde machtsbelangen van naties hebben deze
"schreve" getrokken.
Eeuwenlang behoorde de streken die we nu Frans-Vlaanderen noemen
tot het graafschap Vlaanderen of tot de grotere constellatie waarin
het graafschap Vlaanderen is opgegaan.
Pas onder Louis XIV op het einde van de zeventiende eeuw werd het
westelijk deel van Vlaanderen in Frankrijk ingelijfd. De Slag aan
de Peene (1667) is één van de markerende gebeurtenissen.
|
Teloorgang
en herstel van het centrale gezag in Frankrijk
In de tiende eeuw verloor in het
Westfrankenrijk de centrale vorst (de leenheer:
de Franse koning) de greep op het rijk; de plaatselijke vorsten
(leenmannen: graven, hertogen) oefenden het werkelijke gezag uit.
Niet de Franse koning maar de Vlaamse graaf is de eigenlijke machthebber
in het graafschap Vlaanderen.
Vanaf de twaalfde eeuw probeerden de Franse koningen hun gezag
te herstellen. In de meeste gebieden slaagden ze daarin. De graaf
van Vlaanderen verzette zich echter. Vlaanderen bleef verregaand
zelfstandig (Guldensporenslag 1302).
Vlaanderen
in een grotere staatkundige constellatie
Later kwam Vlaanderen in een groter geheel, de Nederlanden,
die deel uitmaakten van een machtsblok dat in oppositie was met
Frankrijk (Bourgondië, later de Oostenrijkse Habsburgers, nadien
de Spaanse Habsburgers). De machtsstrijd tussen deze blokken heeft
de grens tussen Frankrijk en Vlaanderen bepaald.
In de tweede helft van de 17e eeuw streefde de Franse koning Louis
XIV ernaar de onregelmatige noordgrens tussen Frankrijk en de Spaanse
Nederlanden beter te beveiligen. De Fransen veroverden grondgebied
en versterkten steden in het veroverde gebied met de typische Vauban-vestingen.
Zowel de Spaanse Nederlanden als de Verenigde Provincies verzetten
zich tegen deze politiek.
|
In de reportages
Versterkte
steden
(TI Immaculata Ieper)
en
Gravelines
(Annuntiata-Instituut Veurne)
leest u meer over de Vauban-versterkingen.
|
Het westelijk
deel van Vlaanderen door Frankrijk geannexeerd
De Franse troepen onder Louis XIV veroverden steeds meer
Vlaams grondgebied (onder meer Slag aan de Peene bij Cassel, 1677).
In de Vrede van Utrecht (1713) legden Spanje en de Verenigde Provincies
er zich bij neer dat Frankrijk een deel van de Westhoek, het westelijk
deel van het voormalige graafschap Vlaanderen annexeerde. De Fransen
moesten zich wel terugtrekken uit de meer oostelijk gelegen steden
die ze al veroverd (en versterkt) hadden zoals Ieper en Menen.
Veurne in het noorden en Poperinge in het zuiden van de Westhoek
werden grenssteden aan "deze" kant van de "schreve".
In de latere eeuwen werden nog slechts kleine grenscorrecties aangebracht.
|
In de 19de eeuw ontstond een ander grensoverschrijdend
fenomeen: dat van de pendelarbeid van vooral Zuidwest-Vlaamse
arbeiders en bietenkappers die dagelijks de grens overstaken om
in Frans-Vlaanderen het seizoen te gaan doen op de velden of om
te gaan werken in de fabrieken.
Het ontstaan van deze pendelarbeid is vooral te verklaren door
de hoge werkloosheid vanaf ca. 1850 in West-Vlaanderen en de bloeiende
industrie in Noord-Frankrijk, b.v. de textielnijverheid in
Roubaix.
In de reportage
Roubaix
(Spes Nostra Instituut Kuurne)
leest u meer over de sociaal-economische aspecten van de industrialisering. |
Later, in de 20ste eeuw bleef dit fenomeen zich voordoen
maar de doorslaggevende motieven waren nu eerder de gunstige
loonvoorwaarden in Frankrijk gecombineerd met de lagere
kosten voor levensonderhoud in West-Vlaanderen.
Na WO II daalde het aantal West-Vlaamse arbeiders aanzienlijk en
sinds de jaren '80 trekt de West-Vlaamse economie meer Franse
arbeidskrachten aan dan omgekeerd.
In de reportage
Frans-Vlaanderen
aan de Leie
(Mater Amabilis Instituut Wervik)
leest u meer over de immigratie tijdens de 19e eeuw, de eerste
Wereldoorlog en de huidige Vlaamse aanwezigheid. |
Twee wereldoorlogen
De Westhoek aan weerskanten van de schreve was helaas strijdtoneel
in twee wereldoorlogen.
In de Eerste Wereldoorlog liep het front midden door de Westhoek.
In 1918 lag Bailleul (Belle) net als Ieper in puin. De stad werd
in Vlaamse stijl heropgebouwd.
La
Grande Guerre
Oorlogsgetuigen aan beide kanten van de schreve
(Sint-Jozefscollege Izegem) |
Bij het begin van de Tweede Wereldoorlog was de Westhoek de plek
waar de geallieerde troepen zich ijlings voor de Duitse troepen
moesten terugtrekken.
|
In de reportage
Operatie
Dynamo
(VTI Ieper)
verneemt u meer over de evacuatie van de geallieerde troepen
bij het begin van de Tweede Wereldoorlog.
|
|